و بيانات شافيه امام نهم امام محمد تقى الجواد عليه السّلام در برابر مأمون و معتصم و يحيى بن اكثم و ابن أبى داود و علماء بغداد . و همچنين كلمات و مناظرات ائمه ديگر عليهم الصلاة و السلام كه اندكى از بسيار آنها را مرحوم طبرسي قدس سره در ( احتجاج ) و مرحوم علامه مجلسى رضوان اللَّه عليه در ( بحار الانوار ) ذكر فرموده‌اند . أئمه معصومين عليهم السّلام با گفتارهاى قيّمه خويش اساس و شالودهء علم كلام را ريختند ، و سپس ريزه خواران خوان معارف آنان در سايه تعليمات درخشان آن پاكان به اين علم سامان بخشيدند . علم كلام چيست علم كلام شاخه ايست از شاخه‌هاى علم حكمت الهي ( متافيزيك ) . مرحوم علامة المحققين عبد الرزاق لاهيجى قدس سره در كتاب ( شوارق الالهام في شرح تجريد الكلام ) فرموده : الكلام هو العلم بالعقائد الدينية عن ادلتها اليقينية . مرحوم شهيد مطهرى رضوان اللَّه عليه در دروس خود در كلام مىگويد : مجموع تعليمات اسلامى سه بخش است : الف - بخش عقائد ، يعنى مسائل و معارفي كه بايد آنها را شناخت و بدانها معتقد بود و ايمان آورد ، مانند مسأله توحيد ، صفات ذات بارى تعالى ، نبوت عامه و خاصه ، و برخى مسائل ديگر . و البته فرق اسلامى در اينكه چه چيزهايى از اصول دين است و لازم است به آنها ايمان و اعتقاد داشت تا حدودى اختلاف نظر دارند . ب - بخش اخلاق ، يعنى مسائل و دستورهائى كه دربارهء چگونه بودن انسان از نظر صفات روحى و خصلتهاى معنوى است از قبيل : عدالت - تقوا شجاعت ، عفت ، حكمت ، استقامت ، وفا ، صداقت ، امانت ، و غيره .